Որոնել

Vatican News
Ախթամարի կղզին Ախթամարի կղզին 

Հայ եկեղեցին եւ հայ երիտասարդը դէմ առ դէմ. «Պիտի Տաշուի Կեանքիդ Մատիտը»։

Ի՞նչ պիտի գրես սրածայր կամ բութ մատիտովդ, քու «մատիտ»ի` կեանքի մասին: Ծախո՛ւ առ ժամանակը եւ գործի՛ անցիր:

Իւրաքանչիւր անձ, իր մանկական տարիներուն, նոյնիսկ նախադպրոցական օրերուն կը սորվի մատիտ տաշելը մասնաւոր տաշոցներով, որոնք այսօր իրենց տարբեր տեսակներով` սեղանին ամրացուող եւ բռնիչով աշխատող, եւ մինչեւ իսկ ելեկ­տրական հոսանքով բանող նորութիւններով ծանօթ են նոր սերունդին:

Ծնողներուն եւ դաստիարակներուն կողմէ մանուկներուն տրուող առաջին պար­տականութիւններէն մէկը ածխամատիտով կատարուելիք նկարչութիւնն է: Իրենց տրուած հրահանգը` գոյքի կամ տեսարանի մը պատկերը նկարելու, մանուկները յա­ճախ կը կատարեն անտրտունջ, եւ տակաւին քիչ առաջ աղմկարար եւ անհանդարտ երեխան յան­կարծ կը դառնայ խոհուն ու լուրջ անձ մը, լո՜ւռ ու կեդրոնացած, կար­ծէք նոյն յարկին տակ գոյութիւն չունե­նայ ան:

Սկզբնական շրջանին, հաստ ու բարակի ըմբռնողութիւնը դեռ չզարգացուցած երեխան շուտով արդէն կ՛ըմբռնէ, թէ իր ձեռքի մատիտը չի՛ տար այն նրբութիւնը, որ ինք նախատեսած էր տուեալ գիծին համար: Աւելին, ան շատ շուտով կը զգայ, որ իր ձեռքի մատիտը արդէն չի՛ գրեր, գրչածայրին եղած ածուխին կոտրուած եւ ինկած ըլ­լալուն պատճառով: Ուստի, ծնող ու դաստիարակ կը սորվեցնեն անոր, թէ ի՞նչ է տա­շոցը, որուն մէջ դնելով ու դարձնելով մատիտին գլուխը, դարձեալ կը յայտնուի անոր մէջ զետեղուած ածուխը: Կը պատմուի, որ անուանի նկարիչ Մարտիրոս Սարեանը, իր թոռներուն նկարչութիւն սորվեցուցած միջոցին, կը սորվեցնէր նաեւ մատիտ տաշել: Հետագային իր թոռներուն տուած վկայութեան համաձայն, ան իր գրպանի փոքր դանակով այն­քան նրբութեամբ կը սրէր մատիտին գլուխը, որ իրենց այնպէս կը թուէր, թէ կը շոյէ զայն, արուեստագէտի իր նուրբ հոգիով գրկած:

Մանուկներու աստուածատուր շնորհքներն ու մարդկային ձիրքերը յայտնաբե­րելու այս առաջին փուլին կը յաջորդէ անոր աչքերուն մէջ հետզհետէ յստակացող գոյներու ընտրութեան աշխատանքը: Առ այդ, մանկավարժ ուսուցիչներ իրենց յանձ­նուած ա­շակերտներուն կը մատուցեն գունաւոր մատիտներ, որոնք ճիշդ ածխամա­տիտին նման, անոնք կը սորվին տաշել եւ ապա ներկել այն գոյներով, որոնցմով կը փափաքին ներկայացնել իրենց հեղինակած պատկերը: Առաջին այս փուլին, շատ տա­րօրի­նակ ու անհամապատասխան գոյներ կը յայտնուին յանկարծ, նկարին մէջ գծուած առարկային չհամապատասխանող արդիւնքով: Սակայն, ուսուցիչներ յառա­ջա­տուական ըն­թացքով կը սորվեցնեն անոնց, թէ ո՞ր գոյները աւելի յարմար են ներ­կելու արեւը, եր­կինքը, տան պատերը, եզները, հողը, մարգագետինը եւ բնապատկեր մը ներկայացնելու բոլոր միւս երեւոյթները եւ իրերը:

Ահա թէ ինչպէս երեխային մէջ կը ծլարձակի ներդաշնակութեան գաղափարը, որ շուտով կը յայտնուի իր գծագրած եւ գունաւորած բնութեան մէջ, ու ապա կ՛անցնի կեանքի տարբեր ոլորտներ` նկարագիր, վարուելակերպ, տրամաբանութիւն, եւ այլն: Ան կը սորվի այլեւս իւրաքանչիւր առարկայ իր ճիշդ ձեւով ու ճիշդ գոյնով ճանչ­նալ: Ան մանաւանդ կը սորվի անոնցմէ իւրաքանչիւրը ճիշդ ձեւով վերարտադրել, որ կը նշանակէ, թէ անոր իմացութիւնը սկսած է յստակ դառնալ երեխային մտքին մէջ: Ուրեմն, երբ չափահաս դառնայ, ան պիտի կարենայ բացատրել իր տեսածին ո՛չ մի­այն ուրուագիծը, այլեւ` ներքին յատկութիւն­ները:

Մանուկները իրենց ձեռքին մէջ եղած ածխամատիտներուն ու գունաւոր մա­տիտներուն իմաստը շա՜տ ուշ կը հասկնան: Մինչեւ այսօր, շա՜տ շատերու համար ած­խամատիտը, երկար կամ տաշուած ու փոքրացուած վիճակով, ատաղձագործնե­րուն ականջին ետեւ շատ հանգիստ տեղաւորուող ու բնաւ իյնալու վտանգ չներկա­յացնող, հազիւ տեսանելի գործիք մըն է, վարպետին կողմէ ձեւուող հում փայտին վրայ նշան դնելու կարելի­ութիւն ընձեռնող: Ուրիշներու համար ատիկա աղքատ մար­դու գրիչ է, երբ մէկը, հնարաւորութիւն չունի ինքնահոս կամ թաց մելանով գրիչ գնելու: Ոմանք մատիտի գործածութիւնը համեստութեան նշան կը համարեն, իսկ կան նաեւ անձեր, որոնց համար ածխամատիտով գրելը խոհեմութեան նշան է` սխալ գրածը ջնջելու հնա­­րաւորութիւն տուող:

Շա՜տ տարիներ յետոյ, չափահասութեան միջին տարիքին միայն մարդ էակը կը սորվի, որ իր կեանքը նման է ածխամատիտի մը: Այս «կեանք»ն է, որ յաճախ կը մտնէ դէպ­քերու տաշոցին մէջ, հետզհետէ կը կորսնցնէ իր նախկին բարձր հասակը, օր մըն ալ ամբողջութեամբ սպառելու համար, երբ վերջ գտնէ իր մէջ ամփոփուած «ա­ծուխը»` շունչն ու հոգին: Սակայն ինչքա՜ն առիթ ունի մարդ այս ժամանակամիջո­ցը օգտագործելու համար: Սեփական պատմութիւնը միայն ա՛յս մատիտով կը գրուի: Ինչքան ալ փորձենք գունաւոր մատիտներով գունազարդել ու գեղեցկացնել մեր գծած պատ­կերները, դարձեալ դէպքերուն իսկական գիծերը շեշտուած պիտի մնան ածխամա­տիտին կերտած սկզբնատիպ ուրուագիծերով: Գոյները միայն խաբուսիկ երեւակա­յութիւններն են տեղի ունեցած դէպքերուն ու գործադրուած որոշումներուն:

Կեանքի մէջ պատահած դժբախտութիւնները եւ ձախորդութիւնները, որոնց պատ­ճառով յաճախ բողոքի ձայն կը բարձրացնեն մարդիկ, յատկապէս արդարութ­եան ու իրաւունքի համար մղուած պայքարով, կ՛աւարտին կա՛մ իրաւատիրոջ եւ կա՛մ յափշտակողին յաղթանակով:

Կեանքի մատիտը, որ արդէն քանի՜ անգամ տաշուած է ու փոքրացած, այս ան­գամ գետին կ՛իյնայ: Այս անկման պատճառով կը կոտրտուի անոր մէջ պարփակուած ածուխը, որու հետեւանքով ամէն անգամ տաշուելուն, դուրս կու գայ գրչածայր դառ­նալու կոչուած սրածայր ածուխը, ստիպելով տաշողին, որ դարձեա՛՛լ տաշէ իր կեան­քի մատիտը, կարճացնելով անոր «հասակ»ը: Ոմանց կեանքը կ՛երկարի, որովհետեւ հոգածու կ՛ըլլան իրենց «մատի­տ»ին, զգուշանալով, որ անիկա անուշադրութեան հե­տեւանքով գետին չ՛իյնայ իրենց ձեռքէն:

Ինչո՞ւ սակայն մատիտը ընտրեցինք իբրեւ մարդկային կեանքի խորհրդանիշ: Վերոյիշեալ բացատրականները իրենց մէջ ունին արդէն այս հարցումին պատասխա­նը, փոխաբերական բազմաթիւ իմաստներով: Սակայն այս «մատիտ»ին համար, անոր «տաշուել»էն ու «կարճնալ»էն, «բթանալ»էն ու «կոտրել»էն աւելի կարեւոր ու դրական պատկեր մը նկատի ունէինք, երբ իբրեւ կեանքի խորհրդանիշ կ՛ընտրէինք զայն, սոյն գրութեամբ ներկայացնելու համար ձեզի:

Մատիտը կոչուած է իր սեփական պատմութիւնը գրելու…: Այսինքն մատիտը «մա­տիտ»ին կենսագրութիւնը արձանագրելու պարտականութիւնը ունի: Ո՞վ պիտի չուզէր իր սեփական պատմութիւնը ամէնէն նուրբ ու արժէքաւոր գեղագրութեամբ ար­ձանագրուած տեսնել: Իւրաքանչիւր անձ ունի՛ առիթն ու հնարաւորութիւնը, այս տես­լա­կանը իրագործելու իր ապրած օրերու ընթացքին: «Մատիտ»ը տրուած է մեզմէ իւրաքանչիւրին, որուն հետ միասին ունինք ազատութիւն` համարձակութեամբ տա­շելու զայն` ե՛րբ եւ ինչքան որ ուզենք, միաժամանակ ունինք բանականութիւն ու գի­տակցութիւն` զգուշանալու, որ յանկարծ մեր ձեռքէն չ՛իյնայ մե­զի յանձնուած «մա­տիտ»ը, անվնաս պահելու համար անոր մէջ գտնուող ածխաձողու­նը:

Վերոյիշեալ բացատրականներէն ետք, ամէնէն կարեւորը թողուցինք մեր խօս­քի աւարտին: Ի՞նչ պիտի գրես սրածայր կամ բութ մատիտովդ, քու «մատիտ»ի` կեանքի մասին: Ծախո՛ւ առ ժամանակը եւ գործի՛ անցիր:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՐՔ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ

13/04/2021, 09:04