Որոնել

Vatican News

Հայ եկեղեցւոյ ծէսը և ծիսակարգը. Հ. Մովսէս Վրդ. Տօնանեանի շաբաթական հաղորդաշարը (ԼԳ)։

Այսօրուայ մեր հաղորդումի ընթացքին պիտի անդրադառնանք Առաւօտեան ժամերգութեան մէջ Իւղաբերից Աւետարանի իմաստին, սաղմոսներուն և քարոզներուն:

Ողջոյն ձեզ յարգելի ունկնդիրներ

Ունկնդրէ լուրը

Այսօրուայ մեր հաղորդումի ընթացքին պիտի անդրադառնանք Առաւօտեան ժամերգութեան մէջ Իւղաբերից Աւետարանի իմաստին, սաղմոսներուն և քարոզներուն:

Իւղաբերից Աւետարանի ընթերցումը միայն Կիրակի օրերուն յատուկ է, որովհետեւ Քրիստոս միաշաբաթի առաւօտուն իւղաբեր կիներուն երեւնալով իր յարութիւնը աւետեց: Այս պատճառով Իւղաբերից կարգը կը կատարուի ի փառաբանութիւն սուրբ Յարութեան: Իւղաբերից կարգը կը սկսի «Վասն սուրբ տեղւոյս» քարոզով, որ համառօտ է և պարզ. անոր կը յաջորդէ «Դու ես թագաւոր» աղօթքը, ապա դպրաց դասի կողմէ «Եղիցի անուն Տեառն օրհնեալ» երգը և «Արի Տէր» մեներգը կ'երգուի, որուն կը յաջորդէ Իւղաբերից Աւետարանի ընթերցումը ըստ ձայնի: Իւղաբերից հոգեպարար կարգը հանդիսաւոր կերպով կը կատարուի. Քահանան աւանդատունէն թափօրով Աւետարանը կը բերէ և խորան կը բարձրանայ. ընթերցումը կ'ըլլայ խորանէն և Աւետարանով հաւատացեալներուն օրհնութիւն կը  տրուի, որմէ ետք նոյն թափօրով քահանան կը վերադառնայ աւանդատուն: Աւետարանին կը հետեւի «Փառք յարութեան» յաղթական երգը և Իւղաբերից կարգը կը փակուի «Զուարճացեալքս» քարոզով և «Ամենակեցոյց» աղօթքով: Մեծ Պահոց շրջանին՝ Իւղաբերից Աւետարանը բեմէն չեն կարդար, այլ՝ ատեանէն, իսկ «Զուարճացեալքս» քարոզը կէսէն կը սկսի և նուազ հանդիսաւոր կ'ըլլայ:

Առաւօտեանի երրորդ սաղմոսը «Ողորմեա»ն է և «Ողորմեա» շարականը: Յարութեան ուրախութենէն ետք՝ 50-րդ սաղմոսը կրկին կը յիշեցնէ մարդուն մեղանչական վիճակը: Անոր կը յաջորդէ «Երկրպագեմք» քարոզը, որ աղօթքի բնոյթ ունի: Ժամերգութեան չորրորդ սաղմոսը «Տէր յերկնից»ն է և իր շարականը, որուն կը յաջորդէ «Փառք ի բարձունս» (Doxologie – Gloria) առաւօտու երգ կամ առաւօտու գոհաբանական օրհնութիւնը: «Փառք ի բարձունս» թէ՛ Արեւելեան և թէ՛ Արեւմտեան  Եկեղեցիներուն մէջ կ'երգուի, եւ անոր ծագումը մինչեւ առաքելական դարերը կ'երկարի: Ան եկեղեցւոյ դաւանական գեղեցկագոյն երգերէն մին է՝ որ 381-ին, Կ. Պոլսոյ Տիեզերական Բ. Ժողովին, 150 Հայրապետներու կողմէ ընդունուած է որպէս փառաբանական երգ: Երգին առաջին բառերը կը յիշեցնեն Ղուկասու Աւետարանին մէջ արձանագրուած Քրիստոսի ծննդեան առթիւ հրեշտակաց փառաբանութիւնը, որուն շարունակութիւնը ըստ աւանդութեան առաքեալները գրի առած են և յետագային՝ Եկեղեցւոյ Ս. Հայրերը զայն ամբողջացուցած են: «Փառք ի բարձունս»ը կ'աւարտի «Փառք պատիւ և երկրպագութիւն» մաղթանքով, որ փակումը կը համարուի առաւօտու օրհնութեան, զայն արարողապետը ի թիւ կ'արտասանէ. որուն կը յաջորդէ յաւուր պատշաճի կցորդներ (սաղմոսերգ), որոնք բազմաթիւ են և մեծաւ մասամբ Շնորհալիի կը պատկանին: Այնուհետեւ, մեծ քարոզներու շարք մը յաջորդաբար կը կարդացուին, ըստ տէրունի, սրբոց ու պահոց օրերու: Հայ Եկեղեցւոյ Տօնացոյցին մէջ՝ վեց քարոզներէն զատ կը յիշուի նաեւ «գանձ» բառը: Գանձ արտայայտութիւնը առաջին անգամ յիշատակուած է Ս. Գրիգոր Նարեկացիի կողմէ (1003 թ.), և յատուկ տաղեր են Ս. Հոգիին, Եկեղեցիին և Խաչին ուղղուած: Գանձը երգի ձեւով ու տաղաչափուած քարոզ է, ինչպէս «Մայր սուրբ»ը, «Աստուած մեր»ը և «Զճգնութիւն»ը, որոնք իրենց յատուկ եղանակը ունին: Մեզի հասած ձեռագիր մատեաններուն մէջ բազմաթիւ գանձեր կան, ինչ որ ցոյց կու տան թէ գանձը ընդհանրացած է մեր մէջ երկար դարերէ ի վեր: Օձնեցին կ'ըսէ թէ առաջին դարերու «Փառաւորեսցուք» գլխաւոր քարոզը՝ այժմ միայն պահոց օրերու կ'ըսուի: Օրուան տօնին համաձայն քարոզներ կան. «Ասասցուք» քարոզը Յարութեան օրերուն է, որ կը կատարուի Շաբաթ, Կիրակի և Յինանց շրջանին: «Մայր սուրբ» քարոզը կ'երգուի Ծննդեան, Տեառնընդառաջի, Աւետման և Փոխման Աստուածածնին: Այլ քարոզներ ալ կան ինչպէս՝ Մարգարէից, Առաքելոց, Հայրապետաց, Վարդապետաց և Մարտիրոսաց և Հռիփսիմեանց: Քարոզներուն կամ գանձին կը յաջորդէ «Գոհանամք զքէն» մեծ աղօթքը, զոր ըստ Օձնեցւոյն ժամարարին վերապահուած է: Այս աղօթքին մէջ առաւօտեան արշալոյսին հետ հոգեւոր լոյս կը մաղթէ, այսինքն՝ աստուածային շնորհքի զօրացում օրուան պարտաւորութեանց ընթացքին: Կը յիշուի նաեւ Ս. Հոգին, զոր Քրիստոս տուաւ իր առաքեալներուն յարութենէն ետք:

Երեքսրբեան Օրհնութիւն

«Գոհանամք զքէն» աղօթքէն ետք կը հասնինք «Սուրբ Աստուած» երգին, որ նաեւ Երեքսրբեան կ'ըսուի: Երեքսրբեան երգը Առաքելական դարերէն մեզի հասած է և բոլոր Եկեղեցիներուն մէջ կ'երգուի ամենայն հանդիսաւորութեամբ: Հայ Եկեղեցւոյ պարագային՝ հինէն աւանդութիւն եղած է «Սուրբ Աստուածը» երեք անգամ կրկնել «որ խաչեցար վասն մեր» տնօրինական յաւելուածով, որ ամէն Եկեղեցիները չունին: Այս վերջինը՝ «Որ խաչեցար»ը կը փոխուի ըստ տօնի. Ինչպէս՝ Աւետեաց և Ծննդեան, Յարութեան, Համբարձման, Հոգեգալստեան, Վարդավառի, Վերափոխման և Մատնութեան: Աւանդութեան մը համաձայն՝ առաջին անգամ զայն երգած է Յովսէփ Արիմաթացի, երբ խաչեալ Քրիստոսը Խաչէն կ'իջեցնէր: Սուրբ Աստուածը «Փառաւորեալ» կցորդ ունի, որ ըստ աւանդութեան վերագրուած է Թովմաս Առաքեալին, որ զայն երգած է Աստուածամօր թաղման: Աւագ Ուրբաթի երեկոյեան՝ Ս. Աստուածը ծնկաչոք կ'երգուի եկեղեցականներու կողմէ, առանց «Փառաւորեալ»ի: 

08/01/2021, 07:47