Fiala e T’in’Zoti, un rivista degli Italo-albanesi - Arebresheve Fiala e T’in’Zoti, un rivista degli Italo-albanesi - Arebresheve 

“Fiala e T’in’ Zoti”, në pёrvjetorin e botimit mё 25 shkurt 1912

Më datën 25 shkurt të vitit 1912, Imzot Paolo Schirò, pranë Seminarit në fshatin e Arbëreshëve mbi Palermo, botoi fletëpalosjen “Fiala e T’in’ Zoti”, një revistë fetare e së dielës, por edhe një shkollë e një vatër patriotizmi, ku bënin pjesë shumë të rinj. Përmes saj, në Kishat arbëreshe të Sicilisë jehonte përsëri gjuha e ëmbël shqipe. “Fiala e T’in’Zoti” qe një vatër studimi të arbëreshëve.

R.SH. - Vatikan

Më 25 shkurt, kujtojmë përvjetorin e botimit, në Palermo të Sicilisë, të numrit të parë të fletëpalosjes së përvajshme “Fiala e T’in’ Zoti” (1912-1915) nga ipeshkvi a peshkopi arbëresh imzot Paolo Schirò, me të cilën në Kishat arbëreshe të Sicilisë jehonte përsëri gjuha e ëmbël arbënore.

Më datën 25 shkurt të vitit 1912, në Imzot Paolo Schirò, pranë Seminarit në fshatin e Arbëreshëve (Hora Arbёreshёve), mbi Palermo, botoi fletëpalosjen “Fiala e T’in’ Zoti” tё shtypur nё njё shtypshkronjë tё Palermo. Kjo fletёpalosje qe një vegël e vogël, por tejet e rëndësishme, për t’i ndihmuar besimtarët e krishterë arbëreshë të merrnin pjesë në kremtimet e ndryshme tё Liturgjive Hyjnore, e në mënyrë të veçantë në liturgjinë e Fjalës Hyjnore dhe në Eukaristi të Shenjtë.

Studiuesi arbëresh nga Palermo prof. Zef Chiaramonte nё shkrimin e tij “IL MESSALE DI GJON BUZUKU (1555) E IL CONCILIO DI TRENTO, UN COMES IN LINGUA ALBANESE TRA RIFORMA E CONTRORIFORMA ORTODOSSIA E ISLAM”  mendon se “Pal Schirò u frymëzua nga puna e dom Buzukut kur, duke filluar nga viti 1912, pra vetëm tre vjet pas zbulimit të Mesharit, ai shtypi dhe shpërndau  në shqip ‘Fjala e t'Yn 'Zoti’ për famullitë kishtare tё komuniteteve shqiptare të Siçilisë me pjesё të Besёlidhjes së Re për leximin ose këndimin gjatë liturgjive të së dielës. Sot kjo është bërë një traditë”.

“Fiala e T’in’Zoti” nuk qe vetëm një revistë fetare e së dielës, por edhe një shkollë dhe vatër identiteti e patriotizmi, ku bënin pjesë shumë të rinj. “Fiala e T’in’Zoti” qe një vatër studimi pët arbëreshët. Përmes saj, në Kishat arbëreshe tё Sicilisë jehonte përsëri gjuha e ëmbël arbërore.

Albanologët më të mëdhenj të kohës, qenë të parët që e përshëndeten dhe pritën me interes shkencor botimin e “Fiala e T’in’Zoti”, kështu Nobert Jokl, Geitle, Gusy Holger Pedersen. Falë botimit të “Fiala e T’in’Zoti”  imzot Paolo Schirò zhvilloi një letërkëmbim me studiuesin  dhe atdhetarët e kohës, Kristo Luarasi, Lumo Skendo, Lef Nosi, at Shtjefën Gjeçovi, at Gjergj Fishta, dom Lazër Mjedja e shumë të tjerë, të cilët e admironin doktrinën dhe patriotizmin e imzot Paolo Schiròs.

Revista “Fiala e T’in’ Zot”, pra, qe një ndihmë  e çmueshme për besimtarët arbëreshë që merrnin pjesë në kremtimin e Liturgjisë së Fjalës së Hyjit, e ka meritë të jashtëzakonshme, sepse me të nis përpjekja për t’i pajisur të arbëreshët e krishterët me fletën e përjavshme të së dielës, qe të  merrnin pjesë gjallërisht, pra në mënyrë aktive në kremtimin e Liturgjisë së Fjalës së Hyjit, të Eukaristisë Shenjte dhe në kremtimin e Sakramenteve.

Krahas kësaj, “Fiala e T’in’ Zoti” ishte edhe një nxitje, një ndihmë e një mënyrë për përtëritjen dhe përforcimin e përdorimit të gjuhës së lashtë e të bukur shqipe, larg atdheut, këndej për rizbulimin e përforcimin e identitetit edhe kombëtar.

Natyrisht, ishte tepër shpejt të pretendohej shumë për një fletë me leximet biblike: fletëpalosja e parë, që nisi të dilte në fshatin e Arbëreshëve mbi Palermo, tek Hora e Arbëreshëve, më datën 25 shkurt të vitit 1912, përmbante pra pjesën e Ungjillit të së dielës së parë të Krezhmëve (Jani -Gjoni) 1,44-52), komentin e kësaj pjese ungjillore dhe një fragment nga letra drejtuar Hebrenjve (Hb 11,24-26;32-49).

Si fletëpalosje e sotme, kishte dy fletë, katër faqe. Kryeredaktori i fletëpalosjes ishte  ipeshkvi arbëresh Imzot Pal Schirò me bashkëpunëtorët e ngushtë si papas Gaetano Petrota, papas Gjergj Dorangrikja e tё tjerё. E kujtojmë se imzot Paolo Schirò qe jo vetëm një apostull i zellshëm, por edhe një albanolog i madh, që la punime të rëndësishme gjuhësore, qё u mor edhe me Mesharin e dom Gjon Buzukut.

Kujtojmë se përpjekjet e para për t'i pajisur besimtarët me fletëpalosje të Meshës në Shqipëri, do të ishin fryt i penës të At Vinçenc Prennushit, i cili nisi ta botonte fletëpalosjen e vet, tri vjet pas mbylljes së fletëpalosjes arbëreshe, më 1918, duke e quajtur krijesën e vet njëlloj: "Fjala e Tynzot" .

25 shkurt 2021, 09:27